Zaburzenia lipidowe (hiperlipidemie)

© jeffreyw/Foter.com/CC BY

Hiperlipidemia to zespół zaburzeń metabolicznych, który charakteryzuje się podwyższonym poziomem frakcji cholesterolu lub trójglicerydów w surowicy krwi. Stan ten, obok nadciśnienia, nadwagi i cukrzycy, stanowi istotny czynnik ryzyka miażdżycy wraz z jej groźnymi skutkami m.in. zawałem serca, udarem mózgu czy chorobą wieńcową.

Cholesterol jest substancją tłuszczową, niezbędną do prawidłowego funkcjonowania naszego ciała. Jest istotnym składnikiem błon komórkowych, potrzebnym także do produkcji hormonów, witaminy D i kwasów żółciowych (niezbędnych do trawienia tłuszczy), dlatego nasz organizm wytwarza go przez cały czas. Może go także czerpać z pożywienia (cholesterol występuje tylko w produktach zwierzęcych, nie ma w produktach roślinnych), a problem zaczyna się wtedy, gdy dostarczamy go z dietą w nadmiarze. W naszym organizmie występuje w formie różnej wielkości cząsteczek, m.in. LDL (tzw. „zły” cholesterol) i HDL (tzw. „dobry” cholesterol).

Z kolei triglicerydy (trójglicerydy; TG) to tłuszcze proste (lipidy), które stanowią podstawowy składnik tkanki tłuszczowej, i które organizm wykorzystuje jako źródło energii. Do krwiobiegu trafiają po wchłonięciu z układu pokarmowego (z pożywienia) lub zostają zsyntetyzowane przez wątrobę. Utrzymujący się stale zbyt wysoki poziom trójglicerydów we krwi, podobnie jak cholesterolu, także jest szkodliwy i może prowadzić do rozwoju wielu chorób, zwłaszcza układu sercowo-naczyniowego – miażdżycy, choroby wieńcowej, insulinooporności, cukrzycy typu II itp.

Pożądane wartości wskaźników lipidowych we krwi u osób dorosłych:

  • cholesterol całkowity <190 mg/dl (5 mmol/l);
  • cholesterol LDL <115 mg/dl (3 mmol/l);
  • cholesterol HDL ≥40 mg/dl (1 mmol/l) u mężczyzn i ≥45 mg/dl (1,2 mmol/l) u kobiet;
  • triglicerydy (TG) <150 mg/dl (1,7 mmol/l).

Zaburzenia stężeń wskaźników lipidowych mogą dotyczyć zarówno samego cholesterolu LDL (tzw. „złego” cholesterolu), samych triglicerydów lub jednoczesnego podwyższonego poziomu obu tych wartości. Wyróżnia się jeszcze jeden rodzaj zaburzeń, tzw. miażdzycogennych, w którym we krwi oznacza się podwyższone stężenie TG i zbyt małe stężenie cholesterolu HDL (tzw. „dobrego” cholesterolu) – dla mężczyzn poniżej 40 mg/dl, a u kobiet <45 mg/dl. Warto dodać, iż w przypadku, gdy poziom cholesterolu LDL jest większy niż 130 mg/dl, a HDL mniejszy niż 35 mg/dl ryzyko zawału serca jest wysokie i należy natychmiast rozpocząć leczenie dietetyczne.

Szacuje się, iż zaburzenia lipidowe dotyczą już ponad 60% dorosłych Polaków (czyli ok. 18 mln osób!), z czego ponad połowa nie jest świadoma tego faktu! Wśród osób młodych w wieku 18–34 lata już 1/3 ma za wysoki poziom cholesterolu.

Przyczyną zaburzeń lipidowych są najczęściej: czynniki żywieniowe – nadwaga lub otyłość (zwłaszcza brzuszna), wysokokaloryczna dieta bogata w tłuszcze, cukier i alkohol, brak aktywności fizycznej, palenie papierosów, podatność genetyczna, a także występowanie innych chorób (m.in. niedoczynności tarczycy, cukrzycy, choroby nerek, dny moczanowej) lub stosowanie niektórych leków (np. antykoncepcyjnych).

W leczeniu poważnych zaburzeń lipidowych stosuje się przeważnie leki (statyny), które hamują wytwarzanie cholesterolu przez organizm, a także dietoterapię związaną ze zmianą nawyków żywieniowych. W wielu przypadkach już sama zdrowa dieta i zwiększenia aktywności fizycznej wystarczą, aby parametry krwi się poprawiły, a farmakoterapia nie była konieczna lub została ograniczona. Warto też pamiętać, iż przyjmowane leki nie są obojętne dla organizmu, a poza tym wpływają tylko na obniżenie cholesterlu LDL, nie mają zaś wpływu na wzrost działającego ochronnie na układ sercowo-naczyniowy dobrego cholesterolu HDL.

Zalecenia żywieniowe są niemal takie same, jak dla całej populacji. Dieta powinna być bogata w warzywa i owoce (zwłaszcza korzeniowe, strączkowe, zielone) oraz pełnoziarniste produkty zbożowe najlepiej jęczmienne i owsiane (kasze, pieczywo, brązowy ryż, płatki) dostarczające dużej ilości błonnika (zwłaszcza rozpuszczalnego) i korzystniejszego białka roślinnego, chudy nabiał, niewielkie ilości chudego mięsa, ryb, orzechów, migdałów i nasion oraz oleje roślinne (oliwa z oliwek, olej rzepakowy, lniany). Ograniczenie spożycia cukru i słodyczy (tłustych i słodkich ciast, kremów, czekoladowych), alkoholu, tłuszczy nasyconych (bardziej nawet niż spożycia samego cholesterolu), zwiększenie udziału tłuszczy nienasyconych, zwłaszcza omega-3 pochodzących z ryb sprawia, że poziom cholesterolu i TG znacznie się obniża.

Na obniżenie poziomu lipidów we krwi mają także fitozwiązki roślinne – sterole i stanole roślinne oraz polifenole i witaminy antyoksydacyjne. Doskonałym źródłem tych pierwszych są nasiona, orzechy oraz mało przetworzone produkty roślinne. Można je także znaleźć w miękkich margarynach do smarowania pieczywa. Z kolei źródłem witamin i polifenoli działających ochronnie na układ krwionośny są kolorowe owoce i warzywa, nasiona, pestki oraz przyprawy, m.in. kurkuma, cynamon, papryka, czosnek czy imbir.

W przypadku nadwagi lub otyłości konieczna jest redukcja masy ciała, a zwłaszcza tkanki tłuszczowej trzewnej. Jak pokazują badania obniżenie masy ciała o 10% powoduje spadek stężenia cholesterolu całkowitego o 10%, cholesterolu LDL o 15%, triglicerydów o 30%, oraz wzrost stężenia korzystnego cholesterolu HDL o 8%.

 

Przykładowy jadłospis:

I śniadanie – musli z owocami:

  • 3 łyżki płatków owsianych,
  • 1/2 pomarańczy,
  • 1 kiwi,
  • 1 łyżka migdałów,
  • 1 łyżka rodzynek,
  • 1 szklanka mleka roślinnego z wapniem.

II śniadanie:

  • 1 banan,
  • 1 jabłko,
  • 2 łyżki orzechów włoskich.

obiad – indyk z ryżem i warzywami z patelni:

  • 125 g mięsa indyka bez skór,
  • 300 g dowolnych warzyw (marchewki, papryki, kapusty, groszku, fasolki szparagowej, ziemniaków, kalafiora, cukinii, brokuła, pomidorów),
  • 1 mała cebulka,
  • 1 łyżka oliwy z oliwek,
  • 2 łyżki natki pietruszki,
  • 50 g brązowego ryżu,
  • garść kiełków brokuła lub rzodkiewki,
  • sól jodowana, pieprz, przyprawa curry.

podwieczorek – surowe warzywa z hummusem:

  • 200 g surowych warzyw pokrojonych w słupki (marchewka, seler naciowy, pieczarki, ogórek, papryka, kalarepka),
  • 2 łyżki hummusu z cieciorki,
  • świeża kolendra, koperek.

kolacja – zupa dyniowa z grzanką:

  • 300 g dyni,
  • 1 szklanka bulionu warzywnego,
  • szczypta soli jodowanej, gałki muszkatołowej, kurkumy,
  • 1 łyżka pestek dyni,
  • 1 tost z kromki żytniego pieczywa,
  • 1 łyżeczka oleju rzepakowego,
  • 1 łyżka kiełków soczewicy.

 

Źródła:

  1. Cholesterol pod kontrolą, Muller, K. Raschke, PZWL, 2011;
  2. Dietoterapia, D. Włodarek, E. Lange, L. Kozłowska, D. Głąbska, PZWL;
  3. Liczymy cholesterol w diecie, H. Kunachowicz, PZWL, 2008.

Zdjęcie: © jeffreyw/Foter.com/CC BY.

 

 

Bądź Społecznościowy, podziel się tym postem!

You may also like...

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

ZAPISZ SIĘ NA WIZYTĘ