Nadciśnienie tętnicze – podstępna choroba układu krążenia

© jasleen_kaur/Foter.com/CC BY-SA

Nadciśnienie tętnicze (inaczej zwane chorobą nadciśnieniową lub hipertensją), jest przewlekłym schorzeniem układu krążenia, charakteryzującym się stale lub okresowo podwyższonym ciśnieniem tętniczym krwi, przekraczającym górną granicę wartości uznanych za prawidłowe, i obserwowanym podczas co najmniej trzech pomiarów. Jest to stan, w którym albo serce pracuje z większym wysiłkiem niż jest to potrzebne, bijąc zbyt silnie (wysokie ciśnienie skurczowe – górne), albo zbyt zwężone naczynia krwionośne hamują przepływ krwi do góry (wysokie ciśnienie rozkurczowe – dolne).

Mierzone ciśnienie tętnicze to ciśnienie, jakie krew wywiera na ścianki największych tętnic, np. tętnicy ramieniowej. Ciśnienie to jest wyższe niż ciśnienie krwi wywierane na ścianki żył. W momencie skurczu serca, gdy krew wypychana jest do aorty, w tętnicach panuje największe ciśnienie, które u zdrowego dorosłego człowieka wynosi ok. 90–135 mmHg. W chwili rozkurczu jest niższe i mieści się w zakresie 50–90 mmHg. W ocenie stanu zdrowia dokonuje się pomiaru obu wartości i zapisuje w postaci wyniku, np. 120/65 mmHg.

W Polsce przyjęto klasyfikację nadciśnienia tętniczego zgodną z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (2013). Podane w poniższej tabeli wartości nie dotyczą osób stosujących leki na nadciśnienie.

Kategoria Ciśnienie skurczowe (mmHg) Ciśnienie rozkurczowe (mmHg)
Ciśnienie optymalne < 120 < 80
Ciśnienie prawidłowe 120 – 129 80 – 84
Ciśnienie wysokie prawidłowe 130 – 139 85 – 89
Nadciśnienie stopień I (łagodne) 140 – 159 90 – 99
Nadciśnienie stopień II (umiarkowane) 160 – 179 100 – 109
Nadciśnienie stopień III (ciężkie) ≥ 180 ≥ 110
Nadciśnienie izolowane skurczowe ≥ 140 < 90

Warto dodać, iż ciśnienie krwi ulega zarówno ciągłym zmianom krótkookresowym zależnie od pory doby, aktywności, stanu psychicznego, spożytych używek, stresu, jak i zmianom długookresowym związanym m.in. z wiekiem, stanem zdrowia, istniejącymi chorobami lub przyjmowanymi lekami.

Na powstawanie nadciśnienia ma wpływ wiele czynników, istotne są zwłaszcza te związane z odżywianiem i stylem życia (na które mamy wpływ) – palenie papierosów, siedzący tryb życia i brak aktywności fizycznej. Nadciśnienie kilkakrotnie częściej występuje u osób z nadwagą lub otyłością (zwiększenie masy ciała o 10% prowadzi do zwiększenia ryzyka zachorowania na nadciśnienie tętnicze aż o 70%.), z wysokim poziomem cholesterolu (wynikającym ze zbyt tłustej i kalorycznej diety), regularnie pijących alkohol czy spożywających nadmierne ilości soli. Powstawaniu nadciśnienia sprzyjają także: stres, obciążenie rodzinne, podeszły wiek oraz płeć (mężczyźni są bardziej narażeni na tę chorobę).

U 95% chorych nadciśnienie tętnicze ma charakter pierwotny, czyli nie wynika ze współistniejących chorób. Ujawnia się najczęściej między 30. a 50. rokiem życia. Wartości ciśnienia tętniczego krwi wzrastają powoli, z roku na rok przekraczając poziom prawidłowy (139/89 mmHg). Ciało stopniowo adaptuje się do zmiany, a choroba początkowo w większości przypadków przebiega bezobjawowo. To sprawia, że jest późno diagnozowana i to najczęściej przypadkowo, np. podczas kontrolnej wizyty w gabinecie lekarza medycyny pracy. Objawy pojawiają się dopiero w zaawansowanym okresie choroby i najczęściej towarzyszą im już powikłania wielonarządowe.

Warto zwrócić uwagę na niektóre powtarzające się od czasu do czasu objawy, które mogą być efektem nagłego wzrostu ciśnienia, takie jak: nadmierna pobudliwość, bezsenność, zasłabnięcia, szum w uszach, zawroty i bóle głowy odczuwane jako pulsowanie w okolicy między oczami lub/i części potylicznej (szczególnie w godzinach rannych), obniżenie sprawności psychicznej i fizycznej, pękanie drobnych naczyń krwionośnych w gałce ocznej, zaczerwienienie twarzy, szyi i klatki piersiowej, potliwość, krwawienia z nosa, przyspieszenie akcji serca, kołatania i niepokój z tym związany czy wreszcie uczucie ucisku w klatce piersiowej (bóle wieńcowe).

Warto pamiętać, iż nie leczone nadciśnienie prowadzi do szeregu poważnych powikłań i nieodwracalnych zmian w narządach – sercu, nerkach, mózgu czy oczach. Im dłużej trwające i cięższe nadciśnienie, tym większe powoduje uszkodzenia. Nie leczone nadciśnienie może prowadzić do powstawania tętniaków, nasilenia rozwoju miażdżycy, zawału mięśnia sercowego, niewydolności serca, choroby wieńcowej, udaru mózgu, niewydolności nerek czy uszkodzenia siatkówki oczu, prowadzącego nawet do utraty wzroku.

Leczenie pierwotnego nadciśnienia tętniczego wymaga przede wszystkim zmian w dotychczasowym stylu życia: normalizację masy ciała (BMI <25), ograniczenie spożycia soli do 5 g na dobę (1 łyżeczka), większe spożycie potasu (duży udział świeżych warzyw i owoców w diecie), umiarkowane spożycie alkoholu, zaprzestanie palenia tytoniu, regularna umiarkowana aktywność fizyczna, spokojniejszy tryb życia oraz modyfikację diety. Lekarz może zalecić także przyjmowanie leków: decyzja o wprowadzeniu farmakoterapii zależy od zaawansowania nadciśnienia i stopnia ryzyka powikłań ze strony układu sercowo-naczyniowego u danego pacjenta, a także nieskuteczności stosowanych metod niefarmakologicznych. Leczenie farmakologiczne wprowadza się przy wartościach ciśnienia skurczowego >160 mm Hg lub ciśnienia rozkurczowego >100 mm Hg, jak również przy niższych wartościach ciśnienia, gdy obecne są już zmiany w narządach lub powikłania, a także gdy z nadciśnieniem współistnieje cukrzyca bądź nasilona miażdżyca. Warto podkreślić, iż zalecone dawki leków powinny być przyjmowane regularnie (nie wolno ich samodzielnie modyfikować lub przerywać leczenia), a pacjent powinien regularnie poddawać się kontrolom lekarskim i samodzielnie mierzyć ciśnienie w domu.

Modyfikacja diety wiąże się przede wszystkim z ograniczeniem spożycia tłuszczy, zwłaszcza zwierzęcych (masła, słoniny, smalcu), tłustego mięsa i wędlin, cukru i słodyczy oraz zwiększenie spożycia warzyw, owoców (zwłaszcza błonnika) oraz tłustych ryb, zwłaszcza morskich (łososia, halibuta, tuńczyka, sardynek, makreli czy śledzi). W diecie powinno się znaleźć jak najwięcej świeżych warzyw, owoców i ziół bogatych w potas i magnez (banany, pomidory, ziemniaki, fasola, groch i szpinak, natka pietruszki), chude, gotowane lub pieczone mięsa (indyk, kura, cielęcina, jagnięcina) oraz chudy nabiał i mleczne produkty fermentowane – białe sery, jogurty, kefiry, maślanka, mleko. Zalecane są gruboziarniste kasze i płatki, pełnoziarniste pieczywo czy makarony, spożywanie niewielkich ilości migdałów, orzechów włoskich i pestek, olejów roślinnych (oliwy z oliwek, oleju rzepakowego) oraz jajek.

Istotne jest także właściwe nawodnienie organizmu zwłaszcza przy przyjmowaniu leków diuretycznych. Zaleca się picie niegazowanej wody, herbat ziołowych czy soków warzywnych (najlepiej świeżo wyciskanych), zwłaszcza soku pomidorowego.

Jednocześnie należy unikać jedzenia typu fast food, kupnych wędlin i gotowych dań, produktów wędzonych i konserwowych, słonych i słodkich przekąsek (chrupek, chipsów, krakersów, słonych paluszków, orzeszków, kupnych ciasteczek), żółtych serów. Zrezygnować z dosalania potraw, mocnej kawy i herbaty oraz mocnego alkoholu. Osoby z nadciśnieniem powinny także unikać ostrych przypraw (chilli, tabasco, pieprzu cayenne).

Pacjenci, zwłaszcza na diecie redukcyjnej, powinni w ciągu dnia spożywać co najmniej 3 posiłki, a najlepiej 4–5 mniejszych, aby zapewnić organizmowi stały dopływ energii i składników odżywczych, co jest istotne zwłaszcza przy zmianie nawyków żywieniowych i pomaga ograniczyć podjadanie. Ważne również, aby wszystkie posiłki dostarczały niezbędnych makroskładników – białka, węglowodanów i tłuszczy, a ostatni posiłek był jedzony nie później niż na 3 godziny przed snem. Nie należy też rezygnować ze śniadań.

Warto podkreślić, iż zmiana stylu życia, diety i redukcja masy ciała są w stanie istotnie obniżyć wartości ciśnienia tętniczego, co może pozwolić zmniejszyć dawki leków, a także zapobiec lub opóźnić wystąpienie chorób sercowo-naczyniowych, ich powikłań oraz znacznie poprawić jakość i długość życia.

 

Przykładowy jadłospis:

I śniadanie – omlet z warzywami:

  • 1 jajko kurze i 2 białka,
  • 1–2 kromki razowego chleba żytniego na zakwasie,
  • 1 łyżeczka margaryny miękkiej,
  • pomidor,
  • szczypiorek,
  • kilka piórek cebulki,
  • duża garść zielonego, mrożonego groszku,
  • herbata bez cukru/ze słodzikiem z cytryną.

II śniadanie:

  • kubek kefiru lub maślanki,
  • 2 łyżki musli,
  • kiwi.

obiad – warzywne leczo z kaszą gryczaną:

  • 50 g kaszy gryczanej niepalonej,
  • pomidory lub kilka łyżek przecieru pomidorowego,
  • po 1/2 czerwonej i zielonej papryki,
  • 2 łyżki suchych nasion soczewicy,
  • 150 g pieczarek,
  • cebulka,
  • 1 łyżka oliwy z oliwek,
  • 1-2 łyżka natki pietruszki,
  • przyprawy: oregano, słodka papryka, tymianek, kozieradka, lubczyk, czarny pieprz.

podwieczorek – pieczone jabłko z bakaliami:

  • 1 duże jabłko (200 g),
  • 1 łyżka rodzynek,
  • 1 łyżeczka orzechów włoskich,
  • 1 łyżeczka miodu pszczelego.

kolacja – sałata z tuńczykiem:

  • 1/2 puszki tuńczyka w sosie własnym (ok. 65 g),
  • kilka liści sałaty,
  • 1/4 awokado,
  • kilka piórek czerwonej cebuli,
  • 2 łyżki kiełków brokuła,
  • mały ugotowany ziemniak,
  • 3 łyżki kukurydzy (mrożonej, ugotowanej),
  • 1 łyżka prażonych pestek dyni,
  • garść natki pietruszki lub koperku,
  • sos: 1 łyżeczka oleju rzepakowego tłoczonego na zimno, sok z cytryny, woda, przyprawy.

dodatkowe przekąski:

  • 1/2 dużego grejpfruta,
  • szklanka soku pomidorowego.

 

Źródła:

  1. Dietoterapia, D. Włodarek, E. Lange, L. Kozłowska, D. Głąbska, PZWL;
  2. Nadciśnienie tętnicze. Praktyka Lekarza Rodzinnego, A. Windak, T. Grodzicki, PZWL, 2009.

 

Zdjęcie: © jasleen_kaur/Foter.com/CC BY-SA.

 

 

Bądź Społecznościowy, podziel się tym postem!

You may also like...

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

ZAPISZ SIĘ NA WIZYTĘ