Miód – najcenniejszy skarb pszczół (cz. 1)

freeimages.com/1068457_87651157

Miód. Zna lub próbował go chyba każdy, choć nie wszyscy gustują w jego intensywnie słodkim smaku i specyficznym aromacie. Ludzkości znany jest od tysiącleci na całym świecie. Grecy nazywali go „nektarem bogów”, dla Słowian był cennym darem, który składano Światowidowi. Według Koranu w miodzie tkwi źródło uzdrowienia rodzaju ludzkiego, a prorok Mahomet nazwał go lekarstwem dla duszy. Z kolei przez wielu hinduskich joginów miód uważany jest za podstawowy składnik pokarmu duchowego, który oczyszcza i odmładza. Nawet węgierskie przysłowie odwołuje się do tego pokarmu: „chcesz dożyć późnego wieku, jedz miód i pij mleko”. Wreszcie – miód był i wciąż jest symbolem miłości – do dziś przetrwało powiedzenie „miesiąc miodowy”.

Skąd się bierze ta cudowna moc miodu? Zacznijmy od początku.

Naturalny miód jest wytwarzany przez pszczoły z nektaru roślin albo spadzi, lub też z obu tych surowców jednocześnie. Nektar to słodka, wonna substancja, powstająca w nektarnikach roślin. W jego skład wchodzą cukry proste: glukoza (cukier gronowy) i fruktoza (cukier owocowy) oraz sacharoza. Ponadto w nektarze występują aminokwasy, kwasy organiczne, olejki eteryczne, naturalne barwniki, witaminy oraz makro- i mikroelementy. Wszystkie te składniki są rozpuszczone w wodzie, która stanowi około 70% nektaru. O właściwościach miodu za chwilę.

Drugi rodzaj surowca miodowego – spadź – składa się głównie z wydzielin pluskwiaków (mszyc, czerwców i miodówek), żerujących na roślinach. Nazywana czasem rosą miodową, jest właściwie sokiem roślinnym, który w układzie pokarmowym pluskwiaków został częściowo pozbawiony
związków azotowych i wzbogacony w charakterystyczne cukry. Spadź zawiera również znacznie więcej soli mineralnych niż nektar. Do roślin „spadziujących” zaliczamy: jodłę, modrzew, sosnę, świerk oraz drzewa liściaste: brzozę, buk, dąb, klon, lipę, wierzbę i wiąz. Trudno uwierzyć, ale z jednej lipy mszyce potrafią wyprodukować ok. 25 kg spadzi w ciągu 2–3 tygodni! Co ciekawe więcej miodu spadziowego jest w tych lasach, gdzie mieszkają mrówki, gdyż bardzo lubią one spadź i same „hodują” mszyce.

© bob in swamp/Furniture Fair/CC BY-SA

 

Skąd się bierze miód?

Nektar zbierany jest przez tylko pszczoły miodne, a konkretnie przez pszczoły zbieraczki. Pszczoły zbierają nektar i pyłek kwiatów, który jest ich pożywieniem i jednocześnie w ten sposób zapylają rośliny owadopylne (np. drzewa owocowe, rzepak). Każda pszczoła zbieraczka wybiera sobie tylko jeden rodzaj kwiatów i do gniazda znosi tylko jeden rodzaj pożytku.

Pszczoły znoszące do ula pyłek rozdzierają pylniki kwiatów swoimi żuwaczkami i zlepiają ziarna pyłku w kulkę miodem, którego zapas zabierają do wola przed opuszczeniem gniazda. W górnym członie tylnych odnóży znajduje się tzw. koszyczek, do którego pszczoła przesuwa pyłkowe kulki. Gdy koszyczki na obu odnóżach napełnią się, pszczoła wraca do ula i oddaje pożytek pszczole magazynierce. Zawartość koszyczka (obnóże) ulega fermentacji i przekształca się w pierzgę, która jest jednym z głównych pokarmów młodych pszczół.

Pszczoły robotnice odbierają od zbieraczek nektar wzbogacony już w wydzielinę i składają go w oczkach plastrach – sześciokątnych woskowych komórkach, gdzie będzie dojrzewał. W tym czasie odparowuje z niego część wody – dojrzały miód zawiera jej tylko ok. 18%. Pszczoły gromadzą miód jako zapas pożywienia pozwalający rojowi na przetrwanie okresu braku żywności.

Aby wyprodukować 1 kg miodu, pszczoły muszą zebrać ok. 4 kg nektaru, odwiedzając wcześniej od 750 tysięcy do 3 milionów kwiatów w zależności od gatunku roślin!

 

Co znajdziemy w miodzie?

Naturalne miody pszczele to nie tylko wspomniane na początku cukry (głównie glukoza, fruktoza i sacharoza), ale także wiele innych substancji, które decydują przede wszystkim o ich walorach zdrowotnych. Należy tu wymienić enzymy, aminokwasy, kwasy organiczne, barwniki i substancje wonne, związki mineralne oraz witaminy.

Enzymy (m.in. amylazy, fruktofuranozydaza, oksydaza glukozowa, lizozym) dostają się głównie ze śliną pszczół, a tylko niewielka ich ilość pochodzi z nektaru i pyłku. Nektar lub spadź wzbogacane są w enzymy już w trakcie lotu pszczół zbieraczek do ula. Potem podczas procesu dojrzewania miodu pszczoły przekładają go do coraz wyższych części plastra – im więcej razy zostaje przeniesiony, tym więcej zawiera enzymów.

© feck_aRt_post/Source/CC BY-NC-ND

Enzymy są bardzo wrażliwe na działanie wysokiej temperatury. To właśnie z tego powodu nie można podgrzewać miodu powyżej 45°C – enzymy ulegają wtedy rozkładowi, a miód traci swoje właściwości lecznicze, chociaż nadal jest słodki.

Miody zawierają od 0,02 do 0,4% związków azotowych wchodzących przede wszystkim w skład aminokwasów, stanowiących materiał budulcowy rożnych białek. W miodach stwierdzono obecność 17 aminokwasów. Występują one w rożnych ilościach; najwięcej jest proliny, kwasu glutaminowego, asparaginowego i aminopropionowego (alaniny).

Bardzo ważnym czynnikiem wpływającym na wartość i smak miodu są zawarte w nim kwasy organiczne, które wydatnie wzbogacają i różnicują jego bukiet smakowy w zależności od odmiany. W miodach stwierdzono obecność m.in. kwasów: cytrynowego, glukonowego, masłowego, octowego, mlekowego, bursztynowego, jabłkowego.

W miodzie znajdziemy również polifenole, które należą do grupy związków chemicznych zapobiegających wielu nowotworom, co zostało udowodnione w licznych próbach epidemiologicznych. Mają one właściwości przeciwutleniające, co oznacza, że nie tylko chronią komórki organizmu przed niszczącym działaniem wolnych rodników, ale także zapobiegają ich powstawaniu. Flawony, antocyjany, karotenoidy i chlorofil są pochodzenia nektarowego i to dzięki nim każdy miód ma niepowtarzalny kolor i zapach, przy czym aromat ten z czasem zanika (zwłaszcza po podgrzaniu). Kwercetyna i kemferol decydują o działaniu przeciwdrobnoustrojowym. Kwercetyna występuje w miodzie gryczanym, a kemferol w głogowym.

W miodzie znajdziemy też witaminy, choć w niewielkich ilościach, więc nie można go traktować jako ich źródła. Są to głównie witaminy z grupy B: B2 i B6, PP oraz witamina C (kwas askorbinowy) i prowitamina A.

Oprócz „dobrych” składników odżywczych w miodzie występują również zanieczyszczenia. Najczęściej są to pozostałości preparatów weterynaryjnych, stosowanych do leczenia pszczół oraz pozostałości środków chemicznych służących do ochrony roślin. Mogą one stanowić dość duże zagrożenie, jeśli weźmie się pod uwagę, że miód jest polecany jako środek wspomagający w leczeniu i profilaktyce rożnych schorzeń. Obecnie nasze ustawodawstwo żywnościowe nakłada na pszczelarzy obowiązek przeprowadzania badań każdej partii miodu wprowadzanej do obrotu handlowego. Powinno to uchronić konsumentów przed zakupem miodów złej jakości, nie spełniających standardów europejskich. Najlepiej jednak miód kupować u zaufanego pszczelarza lub od sprawdzonych wytwórców z dobrymi tradycjami. O tym jak wybrać miód przeczytacie tu.

Więcej informacji o miodzie, jego właściwościach leczniczych i odmiana w kolejnych postach.

 

Źródła:

  1. Smakołyki prosto z ula, M.H. Borawska, J. Piekut, PZWL, 2004
  2. miody-polskie.pl

Zdjęcia: © bob in swamp/Furniture Fair/CC BY-SA; © freeimages.com/1068457_87651157; © feck_aRt_post/Source/CC BY-NC-ND

 

 

Bądź Społecznościowy, podziel się tym postem!

You may also like...

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

ZAPISZ SIĘ NA WIZYTĘ